Ngày 29-1, Nhà Trắng cho biết Tổng thống Donald Trump đã ký một sắc lệnh hành pháp cho phép Mỹ áp đặt các biện pháp thuế quan đối với hàng hóa nhập khẩu từ những quốc gia trực tiếp hoặc gián tiếp cung cấp dầu cho Cuba. Sắc lệnh được ban hành dựa trên tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia liên quan đến Cuba, song chưa nêu rõ mức thuế cụ thể cũng như danh sách các quốc gia có thể trở thành mục tiêu của biện pháp này.

Theo Tổng thống Trump, việc cắt đứt nguồn cung năng lượng được xem là đòn bẩy then chốt nhằm gây sức ép đối với chính quyền Havana. Ông cho rằng nền kinh tế Cuba đang đứng trước nguy cơ sụp đổ trong tương lai gần, đặc biệt trong bối cảnh Venezuela - nguồn cung dầu chủ yếu của Cuba trong nhiều năm - không còn chuyển dầu và hỗ trợ tài chính như trước. Trước đó, ông Trump từng tuyên bố sẽ không còn bất kỳ dầu mỏ hay dòng tiền nào từ Venezuela chảy sang Cuba và kêu gọi Havana đạt được một thỏa thuận với Washington "trước khi quá muộn".

Phản ứng trước các tuyên bố từ Mỹ, lãnh đạo Cuba đã lên tiếng chỉ trích gay gắt. Chủ tịch Cuba Miguel Diaz-Canel khẳng định Washington "không có thẩm quyền đạo đức" để áp đặt hay ép buộc Cuba phải đạt được bất kỳ thỏa thuận nào, đồng thời nhấn mạnh các biện pháp trừng phạt đơn phương chỉ làm gia tăng khó khăn cho người dân và vi phạm luật pháp quốc tế. Ngoại trưởng Cuba Bruno Rodriguez cũng tuyên bố Havana có quyền nhập khẩu nhiên liệu từ bất kỳ quốc gia nào sẵn sàng xuất khẩu, đồng thời bác bỏ cáo buộc Cuba nhận được các lợi ích vật chất để đổi lấy hợp tác an ninh với các nước khác.

Cuba hiện phụ thuộc lớn vào dầu thô và nhiên liệu nhập khẩu để duy trì hoạt động của các nhà máy điện và hệ thống giao thông, trong đó Venezuela vẫn là nhà cung cấp lớn nhất, với khoảng 26.500 thùng/ngày trong năm ngoái, tương đương khoảng 50% mức tiêu thụ của Cuba. Ngoài ra, nước này cũng mua một phần nhiên liệu từ Mexico và thị trường mở. Trong bối cảnh năng lực lọc dầu của Venezuela suy giảm, nguồn cung dành cho Cuba cũng ngày càng hạn chế, khiến nền kinh tế vốn đã chịu tác động nặng nề từ các lệnh trừng phạt của Mỹ càng thêm khó khăn.

Song song với động thái nhằm vào Cuba, Tổng thống Trump cũng mở rộng sức ép thương mại đối với Canada. Ngày 29-1, ông cảnh báo sẽ hủy chứng nhận toàn bộ máy bay sản xuất tại Canada và áp thuế lên tới 50% đối với các dòng máy bay này nếu Ottawa không nhanh chóng chứng nhận các máy bay Gulfstream do Mỹ sản xuất. Tổng thống Trump cho biết Canada đang sử dụng quy trình chứng nhận để cản trở việc bán máy bay của Mỹ vào thị trường nước này.

Theo CNN, ông Trump đặc biệt nhắm tới dòng máy bay phản lực thương mại Global Express của hãng Bombardier có trụ sở tại Quebec. Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng chưa từng có tiền lệ một tổng thống Mỹ trực tiếp hủy chứng nhận máy bay, bởi đây vốn là thẩm quyền của Cục Hàng không Liên bang Mỹ. Nhiều ý kiến cảnh báo việc sử dụng an toàn hàng không như một công cụ trong tranh chấp thương mại có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng đối với các hãng hàng không và hành khách Mỹ, đặc biệt nếu lệnh dừng hoạt động được áp dụng trên diện rộng.

Cảnh báo mới nhất với Canada là diễn biến tiếp theo trong chuỗi căng thẳng thương mại giữa hai nước kể từ khi ông Trump nhậm chức. Trước đó, ông từng đe dọa áp thuế 100% nếu Canada ký kết thỏa thuận thương mại với Trung Quốc, dù Ottawa sau đó khẳng định không theo đuổi một hiệp định tự do thương mại với Bắc Kinh. Các động thái liên tiếp của Tổng thống Trump cho thấy Nhà Trắng đang đẩy mạnh chiến lược sử dụng thuế quan và các biện pháp kinh tế như công cụ gây sức ép trong quan hệ đối ngoại. Tuy nhiên, giới phân tích cảnh báo rằng việc mở rộng mặt trận thuế quan cùng lúc với nhiều đối tác có thể làm gia tăng rủi ro đối với thương mại toàn cầu và chính nền kinh tế Mỹ trong thời gian tới.

B.NGÂN